Qore: Naimo Yasin
Taariikh: 05 Nofeembar 2025.
Hordhac
Puntland, oo ka mid ah gobollada ugu xasilloon Soomaaliya, waxay caan ku tahay maamulka wanaagsan, nidaamka dimoqraadiyadda, iyo isku-duubnida bulshada.
Si kastaba ha ahaatee, hal arrin oo aasaasi ah ayaa go’aamin doonta mustaqbalka Puntland — waa barbaarinta iyo horumarinta dhalinyarada.
Jiilka maanta barbaaraya ayaa noqon doona hoggaamiyeyaasha berri, sidaas darteed, mustaqbalka gobolka wuxuu ku xiranyahay tayada iyo jihada ay barbaarintu qaadato.
Waxbarashada iyo Barbaarinta Jiilka Cusub
Dowladda Puntland, iyadoo kaashanaysa hay’adaha caalamiga ah sida UNICEF iyo Save the Children, waxay ku dadaashay in la ballaariyo helitaanka waxbarashada.
Tirada iskuullada hoose/dhexe iyo sare ayaa si weyn u korortay sanadihii la soo dhaafay, halka jaamacadaha maxalliga ah sida Jaamacadda Bariga Afrika (East Africa University) iyo Jaamacadda Puntland State University ay fursad u noqdeen dhalinyaro badan.
“Waxbarashada waa aaladda ugu muhiimsan ee lagu dhisayo bulsho horumarsan. Haddii aan dhalinyaradeenna siino aqoon iyo xirfad, mustaqbalka Puntland wuu ifayaa,”
— Dr. Saed Mohamed, macallin jaamacadeed oo ka tirsan Garowe.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa weli jira caqabado ay ka mid yihiin agab la’aanta dugsiyada miyiga, heerka hoose ee mushaarka macallimiinta, iyo xirfado suuq-geyn la’aan ah oo dhalinyarada jaamacadaha ka baxda ay la kulmaan.
Doorka Dhalinyarada ee Horumarka Bulshada
Dhalinyarada Puntland maanta waa firfircoon yihiin — qaar waxay ka shaqeeyaan barnaamijyo bulsho, qaar kalena waxay aas-aaseen ganacsiyo yaryar oo gudaha ah.
Magaalada Boosaaso, tusaale ahaan, waxaa dhalinyaro is abaabulay ay bilaabeen urur lagu magacaabo Daladda Dhalinyarada Horumarka (DDH) oo ka shaqeysa nadaafadda iyo deegaanka.
“Horumarka Puntland wuxuu ku xiranyahay sida aan dhalinyaradeenna ugu diyaarinno in ay noqdaan dad mas’uul ah oo aqoon iyo hal-abuur leh,”
— Ayaan Abdi, ururka dhalinyarada ee Boosaaso.
Si kastaba ha ahaatee, dhalinyarada qaarkood waxay wajahaan caqabado dhaqaale iyo fursad la’aan shaqo, taas oo keenta tahriib ama niyad jab.
Barnaamijyada shaqo-abuurka sida Puntland Youth Employment Initiative ayaa doonaya in la yareeyo dhibaatadan.
Doorka Qoyska iyo Bulshada Rayidka ah
Qoyska Puntland waa meesha barbaarintu ka bilaabato. Waalidiinta iyo macallimiinta ayaa door weyn ku leh kobcinta akhlaaqda, iimaanka, iyo wadaniyadda dhalinyarada.
Sidoo kale, culimada iyo ururrada bulshada rayidka ah ayaa xoojiya wacyigelinta dhalinyarada si looga hortago tahriibka, balwadda, iyo fikirada xagjirka ah.
“Barbaarinta wanaagsan waxay ka bilaabataa guriga. Haddii qoysasku daryeelaan caruurtooda, bulshada inteeda kale si toos ah ayey uga faa’iideysaa,”
— Sheekh Abdirahman Farah, imaamka masjidka weyn ee Garowe.
Caqabadaha iyo Fursadaha Mustaqbalka
Caqabadaha horyaalla bulshada Puntland iyo dhalinyaradeeda waxaa ka mid ah:
-
Shaqo la’aanta dhalinyarada jaamacadaha ka baxda.
-
Helitaanka adeegyada caafimaadka iyo maskaxda.
-
Fursadaha yar ee ka jira haweenka dhalinyarada ah.
Si kastaba ha ahaatee, fursado badan ayaa jira:
-
Kobaca tiknoolajiyada iyo ganacsiga internet-ka.
-
Barnaamijyada horumarineed ee ay bixiyaan hay’adaha caalamiga ah.
-
Kordhinta maalgashiga gudaha ee ay sameeyaan ganacsatada Puntland.
Gunaanad
Bulshada Puntland waa bulsho leh awood, hal-abuur, iyo dadaal. Si kastaba ha ahaatee, horumarka joogtada ahi wuxuu ku xiranyahay sida loo barbaarinayo dhalinyarada maanta.
Haddii ay dowladdu, waalidiintu, iyo bulshada rayidka ah si wadajir ah u xoojiyaan barnaamijyada waxbarasho, shaqo-abuur, iyo wacyigelin, Puntland waxay yeelan doontaa jiil cusub oo hoggaamiya mustaqbal ifaya.
Xigashooyin & Tixraacyo
-
Wasaaradda Waxbarashada Puntland – Warbixinta sannadlaha 2024.
-
UNICEF Somalia – Education and Youth Development in Puntland, 2024.
-
Puntland Development and Research Center (PDRC) – Youth and Social Inclusion Report, 2023.
-
Wareysiyo maxalli ah oo laga qaaday dhalinyarada Garowe, Boosaaso, iyo Qardho, 2025.
Isha SomaliComment.com
Qore: Naimo Yasin
