Qore: Naimo Yasin
Taariikh: 31 Oktoobar 2025
Somaliland Kama Biixi Karto Aqoonsiga Madax-bannaanida Soomaaliya
Muqdisho (SomaliComment) – Doodda ku saabsan mustaqbalka Somaliland iyo xiriirka ay la leedahay Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa weli taagan muddo soddon sano ka badan, balse khubaro badan oo siyaasadeed iyo sharciyeed ayaa ku dooda in Somaliland aanay si buuxda uga bixi karin aqoonsigii caalamiga ahaa ee Soomaaliya mideysan.
Asalka Aqoonsiga iyo Taariikhda Midnimada
Sanadkii 1960, labada gobol ee Soomaaliyeed — British Somaliland iyo Italian Somalia — waxay si xor ah u midoobeen 1-da Luulyo si ay u sameeyaan Jamhuuriyadda Soomaaliya.
Aqoonsiga caalamiga ah ee la siiyay markaas wuxuu ahaa mid ku saabsan hal dal mideysan, oo ah Soomaaliya. Sidaa darteed, marka laga eego sharciga caalamiga ah, Somaliland wali waa qayb ka mid ah dalka Soomaaliya.
Burburka iyo Go’aankii 1991
Ka dib markii dowladdii dhexe ee Soomaaliya ay dhacday 1991, dadka waqooyiga (gaar ahaan beelaha Isaaq) waxay ku dhawaaqeen gooni isu taag, iyagoo sheegtay in ay dib ula soo noqdeen madax-bannaanidii hore ee 1960.
Si kastaba ha ahaatee, Midowga Afrika, Qaramada Midoobay, iyo dalalka caalamka midkoodna ma aqoonsana Somaliland ilaa maanta, taas oo micnaheedu yahay in aqoonsigii Soomaaliya uu weli ka jiro heer caalami ah.
Xaaladda Sharciyeed
Khabiirada arrimaha caalamiga ah ayaa sheegaya in si Somaliland loo aqoonsado ay u baahan tahay wadahadal rasmi ah oo lala galo dowladda federaalka Soomaaliya, ama go’aan caalami ah oo ka yimaada ururada ay Soomaaliya xubinta ka tahay.
Qodobkani wuxuu sal ku leeyahay xeerka caalamiga ah ee ilaalinta xuduudaha taariikhiga ah (uti possidetis juris), kaas oo dhigaya in dalalka cusub lagu aqoonsado xuduudahii ay lahaayeen marka ay xoroobeen.
Xiriirka Siyaasadeed iyo Doodda Hadda
Inkasta oo Somaliland ay dhistay maamul ammaan iyo nidaam dimuqraadi ah, haddana xiriirka kala dhexeeya dowladda federaalka ah ee Soomaaliya waa mid qabow.
Labada dhinac ayaa marar badan wadahadallo yeeshay, balse wax natiijo rasmi ah lama gaarin.
Siyaasiyiinta qaar waxay ku baaqayaan in la helo wadaxaajood dhab ah oo daacad ah, si loo go’aamiyo mustaqbalka siyaasadeed ee labada dhinac iyadoo aan la jebin midnimada qaranka Soomaaliyeed.
Gunaanad
In kasta oo Somaliland ay leedahay nidaam u gaar ah iyo rabitaan madax-bannaani, haddana aqoonsiga caalamka iyo sharciyada jira waxay caddeynayaan in ay weli tahay qayb rasmi ah oo ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Wada hadal, is-faham, iyo heshiis siyaasadeed ayaa ah jidka kaliya ee horseedi kara xal waara iyo nabad waarta oo u dhexeysa labada dhinac.
