Taariikhda Hobolada Waaberi – Dhaxalka Fanka Soomaaliyeed

Hordhac

Hobolada Waaberi waxay ahaayeen tiir-dhexaadkii fanka, suugaanta, iyo masraxa Soomaaliyeed.

Ma ahayn oo keliya koox heesaha qaadda, balse waxay ahaayeen hay’ad dhaqan oo isku darsatay muusig, suugaan, riwaayad, wacyigelin bulsho, iyo waddaniyad.

Waaberi waxay door lama ilaawaan ah ka qaadatay dhismaha aqoonsiga qaran ee Soomaaliya, gaar ahaan xilligii gobonnimo-doonka iyo dowladnimada kadib.

---

Bilowgii iyo Aasaaskii Waaberi

Waaberi waxay dhalatay dabayaaqadii 1950-meeyadii, xilli ay Soomaaliya ku jirtay marxalad isbeddel dhaqan iyo mid siyaasadeed. Xilligaas, Raadiyaha Muqdisho iyo Tiyaatarka Qaranka ayaa noqday xarumo lagu kobciyo afka, suugaanta, iyo fanka.

Magaca “Waaberi” wuxuu astaan u ahaa waaberigii cusub ee fanka Soomaaliyeed—bilow cusub oo ka tarjumaya rajo, horumar, iyo mideyn bulsho.

---

Doorkii Waaberi ee Gobonnimo-Doonta

Intii lagu jiray halgankii gobonnimo-doonka, Waaberi waxay noqotay codka shacabka. Heesaha waddaniga ah ee ay soo bandhigeen waxay kicisay dareenka qarannimo, midnimo, iyo jacaylka dalka.

Heesahaasi waxay:

• Kor u qaadeen halganka gobonnimo

• Xoojiyeen aqoonsiga afka Soomaaliga

• Mideeyeen bulsho kala qaybsan

Waaberi waxay fanka u beddeshay hub nabadeed oo wax ku ool ah.

---

Waaberi iyo Masraxa (Riwaayadaha)

Waaberi ma ahayn koox muusig oo keliya; waxay ahayd tiyaatar dhammaystiran.

Riwaayadaha ay sameeyeen waxay taabanayeen:

• Arrimaha bulshada

• Siyaasadda

• Cadaaladda

• Qoyska iyo dhaqanka

• Doorka haweenka

Qorayaasha waaweyn sida Maxamuud Cabdullaahi Ciise (Sangub), Xasan Sheekh Muumin, iyo hal-abuur kale ayaa riwaayadaha Waaberi ka dhigay kuwo qoto dheer oo maskax furan.

---

Xilligii Dahabka (1960–1980meeyadii)

Tani waxay ahayd xilligii ugu sarreeyay ee Waaberi. Inta lagu jiro muddadan:

• Heeso badan ayaa noqday dhaxal qaran

• Fanaaniin caan ah ayaa soo baxay

• Muusigga Soomaaliyeed wuxuu helay qaab rasmi ah

Waaberi waxay abuurtay nidaam faneed dhisan: laxan, erey, jilitaan, iyo bandhig masraxeed.

---

Saameynta ay Ku Yeelatay Jiilasha Dambe

Fannaaniinta iyo kooxaha dambe sida Dur-Dur Band waxay ka faa’iideysteen dhaxalka Waaberi.

Heeso badan oo maanta la maqlo waa dib-u-jilid ama dib-u-habayn heesihii Waaberi.

Waaberi waxay noqotay:

• Dugsi faneed

• Madal tababar

• Tixraac suugaaneed

---

Kala Dilaacii iyo Dhibaatooyinkii Dagaalka

Markii uu billowday dagaalkii sokeeye 1991:

• Waaberi way kala daadateen

• Qaar fanaaniinta ah way geeriyoodeen

• Qaar kalena dibadda ayay u qaxeen

Tani waxay fanka Soomaaliyeed gelisay mugdi, balse dhaxalkii Waaberi wuu badbaaday.

---

Dhaxalka iyo Qiimaha Waaberi Maanta

Inkasta oo Waaberi si rasmi ah u jirin maanta:

• Heesahooda weli waa la dhegeystaa

• Riwaayadahooda weli waa la jilaa

• Suugaantoodii weli waa la barayaa

Waaberi waxay noqotay hanti qaran oo ay waajib tahay in la ilaaliyo, la kaydiyo, lana gudbiyo jiilasha dambe.

---

Gunaanad

Hobolada Waaberi waxay ahaayeen muraayadda bulshada Soomaaliyeed.

Waxay fanka u adeegsadeen sidii aalad wacyigelin, mideyn, iyo horumar.

Taariikhdooda ma aha oo keliya mid la xasuusto, balse waa mid lagu faano.

Waaberi waa waaberigii fanka Soomaaliyeed—waaberigii weligiis iftiinkiisu sii jiri doono.